24 lipca 2026 r. Prezydent RP podpisał Ustawę o systemach sztucznej inteligencji. Trzy dni później została ona opublikowana w Dzienniku Ustaw. Część przepisów wejdzie w życie już 11 sierpnia, część poczeka do 28 października. Co się zmieni?
Ustawa określa organizację i nadzór nad rynkiem sztucznej inteligencji w naszym kraju i zapewnia faktyczne wykonywanie przepisów unijnego Rozporządzenia 2024/1689, szerzej znanego jako AI Act. Na podstawie ustawy przede wszystkim powołany zostanie nowy organ nadzoru – Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji o szerokich kompetencjach. Ta bowiem będzie kontrolować przepisy w kontekście bezpieczeństwa systemów sztucznej inteligencji. W przypadku nieprzestrzegania przepisów Komisja będzie mogła nakładać dotkliwe kary.
Nowy organ nadzoru – Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji
Ustawa powołuje Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji jako organ nadzorujący rozwój rynku AI w Polsce. Do kompetencji Komisji należeć będzie:
- wydawanie opinii indywidualnych i wyjaśnień ogólnych – porównywalne z opiniami indywidualnymi w sprawach podatkowych. Na wniosek podmiotu obowiązanego do stosowania przepisów dot. systemów AI lub planującego taką działalność, Komisja będzie wydawać wiążące opinie indywidualne dotyczące stanu faktycznego lub zdarzeń przyszłych. Wniosek będzie podlegał opłacie w wysokości 150 zł[1]. Zastosowanie się do opinii indywidualnej nie będzie mogło zaszkodzić podmiotowi, na którego wniosek została ona wydana[2]. Ponadto Komisja będzie mogła wydawać z urzędu ogólne wyjaśnienia w celu zapewnienia jednolitego stosowania prawa[3];
- kontrola przestrzegania przepisów AI Act – przeprowadzana będzie zdalnie lub w uzasadnionych przypadkach stacjonarnie w siedzibie kontrolowanego. Kontrolerzy uzyskają szerokie uprawnienia wglądu w dokumentację i systemy informatyczne[4];
- rozpatrywanie skarg – osoby fizyczne, prawne oraz jednostki organizacyjne zyskują prawo do składania w formie elektronicznej skarg na naruszenia przepisów ustawy lub AI Act[5];
- możliwość zakazania korzystania z systemów AI, w przypadku stwierdzenia bezpośredniego ryzyka dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych, Komisja może wydać decyzję nakazującą zaprzestanie stosowania systemu AI bądź wycofanie go z rynku lub użytkowania. Decyzji tej może zostać nadany rygor natychmiastowej wykonalności[6];
- wystosowywanie ostrzeżeń oraz nakładanie kar finansowych – Komisja jest uprawniona do nakładania administracyjnych kar pieniężnych[7] oraz wydawania postanowień o ostrzeżeniu[8].
- możliwość zawierania układów – ustawa przewiduje instytucję układu. Jeżeli strona zaprzestanie naruszania prawa, ujawni wszelkie istotne okoliczności i przedstawi dowody, Komisja może obniżyć kary pieniężne o 20% do 70%. W przypadku samodzielnego zawiadomienia organu obniżka kary może wynieść od 30% do nawet 90%, a w szczególnych przypadkach Komisja może całkowicie odstąpić od nałożenia sankcji. Przyjęcie układu wiąże się ze zrzeczeniem się prawa do odwołania[9].
Piaskownice regulacyjne dla innowacyjnych projektów
Ustawa przewiduje powstanie instytucji tzw. „piaskownic regulacyjnych” – kontrolowanych środowisk testowych dla systemów AI, prowadzonych przez Komisję (samodzielnie lub we współpracy z innymi organami) przez okres od 6 do 12 miesięcy. Rozwiązanie to pozwala przedsiębiorcom na testowanie innowacyjnych rozwiązań przy wsparciu organu nadzoru oraz na zasadach czasowych odstępstw od wybranych wymogów formalnych[10]. Udział w piaskownicy regulacyjnej jest bezpłatny dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorców. Płatny natomiast dla jednostek samorządu terytorialnego oraz pozostałych podmiotów[11].
Po zakończeniu udziału w piaskownicy uczestnik może w ciągu 90 dni złożyć wniosek, by w uproszczonym trybie (w ciągu 14 dni i bez opłaty) uzyskać opinię indywidualną potwierdzającą zgodność jego systemu z przepisami[12].
Pojęcie piaskownic regulacyjnych istnieje już w polskim porządku prawnym (np. art. 24d Prawa energetycznego, wprowadzony nowelizacją z 2023 r.), ale pierwszy raz pojawia się w kontekście sztucznej inteligencji.
Sankcje za nieprzestrzeganie przepisów w ramach systemów sztucznej inteligencji
Jak wskazano już wcześniej, Komisja będzie mogła nakładać administracyjne kary pieniężne. Ich wysokość ustalana jest na podstawie unijnego Rozporządzenia 2024/1689. To natomiast przewiduje trzy poziomy administracyjnych kar pieniężnych, których wysokość zależy od skali i ciężaru naruszenia – do 35 mln EUR lub 7% rocznego światowego obrotu za stosowanie praktyk zakazanych, do 15 mln EUR lub 3% obrotu za złamanie wymogów dotyczących systemów wysokiego ryzyka oraz do 7,5 mln EUR lub 1,5% obrotu za podawanie organom nadzoru fałszywych informacji.
Warto zaznaczyć, że ustawodawca przewidział jednak konkretne instrumenty łagodzące wymiar administracyjnych kar pieniężnych. Pierwszym z nich jest instytucja ostrzeżenia – usunięcie nieprawidłowości w ciągu 3 miesięcy od doręczenia decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej pozwala zmniejszyć kary finansowe o 10% do 50%[13]. Drugim jest instytucja układu, która przy zaprzestaniu naruszeń i ujawnieniu dowodów umożliwia redukcję kary pieniężnej od 20% do 70%, a w przypadku samodzielnego zgłoszenia przed wszczęciem postępowania – od 30% do nawet 90% (lub całkowite odstąpienie od wymierzenia sankcji). Ceną za zawarcie układu jest jednak bezwzględne zrzeczenie się prawa do odwołania[14].
Dla podmiotów, które nie zdecydują się na współpracę z Komisją, ustawa gwarantuje pełną ścieżkę odwoławczą do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Odwołanie od decyzji Komisji wnosi się za jej pośrednictwem w terminie miesiąca, co automatycznie wstrzymuje wykonanie kary finansowej (z wyjątkiem spraw nakazujących natychmiastowe wycofanie niebezpiecznego systemu). Na postanowienia Komisji natomiast przysługuje zażalenie w terminie tygodnia. W postępowaniu przed SOKiK przedsiębiorcy mają zapewnioną ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa (sąd może ograniczyć drugiej stronie wgląd do materiałów dowodowych), a od wyroku drugiej instancji przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego[15].
Co kluczowe, odpowiedzialność prawna nie ogranicza się wyłącznie do administracyjnych kar pieniężnych. Za utrudnianie kontroli lub ignorowanie decyzji nakazujących wycofanie niebezpiecznego systemu AI z rynku grozi osobista odpowiedzialność karna (kara ograniczenia wolności albo grzywna)[16].
Kogo nie wiążą przepisy ustawy?
Ustawa nie ma zastosowania do spraw związanych z obronnością i bezpieczeństwem narodowym, działalności służb specjalnych oraz badań naukowych i prac rozwojowych (o ile nie obejmują one testów w warunkach rzeczywistych).
Co istotne, przepisy ustawy nie obciążają osób fizycznych, które stosują systemy sztucznej inteligencji wyłącznie w celach osobistych (niezwiązanych z prowadzeniem działalności gospodarczej)[17].
Kiedy ustawa wejdzie w życie?
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (tj. 11 sierpnia 2026 r.), co pozwala na natychmiastowe utworzenie Komisji. Główny zbiór przepisów procesowych, kontrolnych, materialnych (w tym opinie indywidualne, postępowania, piaskownice regulacyjne oraz przepisy o karach) zacznie obowiązywać po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia – czyli 28 października 2026 r.[18]
Autorami artykułu są:
Mateusz Kot – Junior Associate, aplikant adwokacki,
Zuzanna Grzęda – Junior Associate, prawnik.
[1] Art. 8-17 Ustawy.
[2] Art. 15 ust. 5 Ustawy.
[3] Art. 8 Ustawy.
[4] Art. 49-57 Ustawy.
[5] Art. 59 Ustawy.
[6] Art. 63 ust. 2 Ustawy.
[7] Rozdział 8 Ustawy.
[8] Art. 61 Ustawy.
[9] Rozdział 5 Ustawy.
[10] Art. 91 Ustawy.
[11] Art. 93 Ustawy.
[12] Art. 101 Ustawy.
[13] Art. 107 ust. 1 Ustawy.
[14] Rozdział 5 Ustawy.
[15] Art. 54 ust. 6, art. 65, art. 109 Ustawy; nowy art. 479[88h] KPC.
[16] Art. 112-113 Ustawy.
[17] Art. 2 ust. 1 Ustawy.
[18] Art. 127 Ustawy.
