1 grudnia 2025 r., ochrona oznaczeń geograficznych w UE została rozszerzona. Dotychczas, z ochrony przysługującej produktom z oznaczeniem geograficznym korzystały wyłącznie produkty spożywcze, rolne, wino i napoje spirytusowe. Wejście w życie Rozporządzenia 2023/2411[1] otwiera tę formę ochrony również dla produktów przemysłowych i rzemieślniczych.
Szeroko zakreślona definicja produktów przemysłowych i rzemieślniczych ujmuje m. in. kamienie naturalne, wyroby drewniane, biżuterię, tekstylia, koronki, szkło, porcelanę, rękodzielnictwo i wiele innych.
Umożliwia to ochronę przeróżnych produktów wytwarzanych zarówno ręcznie, jak i tych wytwarzanych w znormalizowany sposób[2]. Jest to duża szansa dla polskiego rękodzielnictwa i przemysłu.
Czym są oznaczenia geograficzne w ogólności?
Oznaczenia geograficzne chronią nazwę produktu. To oznaczenia słowne, które identyfikują produkt jako pochodzący z konkretnego rejonu w przypadku, jeśli jego rozpoznawalność, jakość lub inne cechy produktu są przypisywane głównie pochodzeniu geograficznemu[3], tak jak szkło Murano, oscypek podhalański, Champagne.
Ochrona tego rejestrowalnego prawa wymaga, żeby dany wyrób: (1) pochodził z określonego miejsca, regionu lub kraju, (2) z czym wiąże się jakość, renoma lub inna cecha charakterystyczna tego produktu. Dodatkowo, (3) przynajmniej jeden etap produkcji musi odbywać się tam tym określonym obszarze.
Wyróżniającą cechą ochrony oznaczeń geograficznych spośród reszty praw własności intelektualnej jest fakt, że trwa ona bezterminowo.
Ochrona przysługuje w trzech formach:
- Chroniona nazwa pochodzenia (ChNP) przysługuje produktom, których proces produkcji przebiega wyłącznie w konkretnym regionie. Jest zastrzeżona dla produktów spożywczych, rolnych i wina. Zarejestrowane w ten sposób produkty mogą posługiwać się oznaczeniem
- Chronione oznaczenia geograficzne (ChOG) nie wymagają pełnej produkcji w konkretnym regionie, wystarczy że przynajmniej jeden etap wytwarzania odbywa się w miejscu związanym z nazwą produktu. Produkty rzemieślnicze i przemysłowe korzystają wyłącznie z tej formy ochrony[4].
- Oznaczenia geograficzne dla napojów spirytusowych (OG) mogą być przyznane gdy szczególna jakość produktu jest istotnie związana z pochodzeniem geograficznym[5].
Zarówno OG jak i ChOG mogą posługiwać się oznaczeniem
Dotychczasowa ochrona właściwa produktom spożywczym, a nowy system ochrony rękodzieła i lokalnego przemysłu
Różnice w systemie ochrony wynikają z właściwości oznaczenia (ChNP / ChOG / OG – nadawanemu w zależności od wyrobu i procesu produkcji), jak i z rozróżnienia na typy produktów, które ochronie podlegają.
I tak, co do produktów rolnych, spożywczych, wina i napojów spirytusowych, niezmiennie ochroną nazw tych wyrobów zajmuje się Komisja Europejska, a proces rejestracji wymaga złożenia wniosku poprzez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Znane polskie produkty spożywcze i rolne, mogące posługiwać się ww. oznaczeniami to m. in. oscypek (numer rejestru PDO-PL-0451), rogal świętomarciński (PGI-PL-0584) czy polska wódka (PGI-PL-01967).
Pieczę nad chronionymi od grudnia 2025 r. produktami przemysłowymi i rzemieślniczymi sprawować będzie EUIPO, Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej. W rejestrze nie widnieją jeszcze zgłoszenia z Polski (chociażby dlatego, że projekt właściwego aktu ustanawiającego procedurę krajową jest dopiero na etapie konsultacji publicznych), ale pojawiają się już pierwsze zgłoszenia z Francji, Portugalii czy Słowacji. Przykładowo, o możliwość korzystania z określenia chronione oznaczenie geograficzne ubiega się ceramika z Bisalhãe (EUGICI000000059), tradycyjnie wyszywane swetry z miejscowości Póvoa de Varzim z Portugalii (EUGICI000000063) czy typ haftu ze Słowacji, Senohradská výšivka (EUGICI000000069).
Rejestracja produktów przemysłowych i rzemieślniczych zapewnia jednolitą ochronę na szczeblu unijnym, a celem wprowadzenia nowych regulacji jest wzmocnienie pozycji kultowych lokalnych wyrobów, powstających w tradycyjny sposób oraz ich promocja na rynku europejskim.
Dlatego warto przygotować się na wejście w życie ustawy nowelizującej ustawę Prawo własności przemysłowej, która ureguluje procedurę krajową rejestracji produktów przemysłowych i rzemieślniczych z prawem chronionego oznaczenia geograficznego.
Rzeczona nowelizacja PWP oraz niektórych innych ustaw dostosowującej prawo polskie do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)2023/2411 dot. ochrony oznaczeń geograficznych produktów rzemieślniczych i przemysłowych planowana jest już w 1. kwartale 2026 r[6].
Jak ma wyglądać proces rejestracji produktów przemysłowych i rzemieślniczych z jednolitą ochroną na terytorium UE?
Proces rejestracji w Polsce składać się będzie z dwóch etapów.
- Na poziomie krajowym wniosek składany jest do odpowiedniego organu krajowego, w którym należy precyzyjnie określić nazwę produktu, proces produkcji oraz obszar geograficzny z którym produkt jest związany. W Polsce wyznaczonym organem jest Urząd Patentowy RP, a wniosek o rejestracje można złożyć również z pomocą pełnomocnika, co jest szczególnie zalecane wobec konieczności precyzyjnego określenia specyfikacji. Wnioski składać mogą producenci i grupy producentów, tworzących dany wyrób.
- Po rozpatrzeniu wniosku na etapie krajowym, co uwzględnia badanie formalne i rozpatrzenie ewentualnych sprzeciwów krajowych, wniosek przekazywany jest do Urząd przeprowadza procedurę sprzeciwu na szczeblu unijnym oraz podejmuje końcową decyzję o rejestracji.
Nowelizacja ustawy wprowadzi też nowe uprawnienia organów:
- Urząd Patentowy RP – przyjmowanie i ocenę wniosków o rejestrację, zmiana specyfikacji produktu oraz unieważnienie rejestracji oznaczenia geograficznego, a także rozpatrywanie sprzeciwów wobec wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego. Powierzone zadania będzie wykonywać ze wsparciem Rady do Spraw Rejestracji Oznaczeń Geograficznych na Produkty Rzemieślnicze i Przemysłowe
- Inspekcja Handlowa – funkcja kontrolna, związaną z weryfikacją zgodności produktów ze specyfikacją oraz monitorowanie stosowania oznaczeń geograficznych, pod nadzorem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Co oznaczają te zmiany dla producentów rzemiosła i produktów przemysłowych?
Rozszerzenie ochrony chronionych oznaczeń geograficznych otwiera polskim producentom nowe możliwości budowania rozpoznawalności na rynku europejskim. Uzyskanie ochrony świadczy o unikatowości produktu, jego jakości oraz renomie, co wpływa na pozytywny odbiór przez świadomych konsumentów i pozwala zdobyć przewagę konkurencyjną.
Współautorką artykułu jest Róża Gołębiewska – Legal Assistant w RKKW.
[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2411 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych produktów rzemieślniczych i przemysłowych oraz zmieniające rozporządzenia (UE) 2017/1001 i (UE) 2019/1753 (Dz. U. UE. L. z 2023 r. poz. 2411).
[2] T. Regnier, R. Perincek, European Commission – Press release, EU opens registration for craft and industrial product names under new geographical indication scheme, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_2831
[3] Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1170).
[4] https://www.euipo.europa.eu/pl/gi-hub
[5] Oznaczenia geograficzne – EUIPO
[6] https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy–prawo-wlasnosci-przemyslowej-oraz-niektorych-innych-ustaw
